۸ سپتامبر ۲۰۲۶- در مطالعه‌ٔ اخیر که برای انتشار در Journal of Nutrition پذیرفته شده است، گروهی از پژوهشگران بررسی کردند که آیا مصرف کوتاه‌مدت استویا به‌تنهایی یا در ترکیب با گلوکز، پاسخ‌های گلیسمی (قند خون)، غدد درون‌ریز، اشتها یا دریافت انرژی بعدی را در بزرگسالان با وزن نرمال (NW)، دارای اضافه وزن (OW) یا مبتلا به دیابت نوع ۲ (T2DM) تغییر می‌دهد یا خیر.

پیشینه

وقتی طعم شیرین بدون کالریِ شکر وارد بدن می‌شود، برای بدن چه معنایی دارد؟ تخمین زده می‌شود که ۲.۵ میلیارد نفر تحت تأثیر اضافه وزن، ۸۹۰ میلیون نفر دچار چاقی و ۸۳۰ میلیون نفر مبتلا به دیابت نوع ۲ هستند. تنها در ایالات متحده، بیش از ۷۰ درصد بزرگسالان دارای اضافه وزن یا چاقی هستند که مدیریت وزن و کنترل قند خون را به دغدغه‌های اصلی سلامت عمومی تبدیل کرده است. شیرین‌کننده‌های غیرمغذی (NNS[1]) طعم شیرینی را با کالری کم یا بدون کالری فراهم می‌کنند، اما پرسش‌ها درباره تأثیر آن‌ها بر هورمون‌های تنظیم‌کننده گلوکز و اشتها همچنان باقی است. استویا یک شیرین‌کننده غیرمغذی گیاهی است، اما شواهد انسانی درباره اثرات درون‌ریز حاد آن محدود است، در حالی که یافته‌ها در انتشارات گسترده‌تر مربوط به شیرین‌کننده‌های غیرمغذی ناسازگار بوده است.

دربارهٔ این مطالعه

این تحقیق از طرح تصادفی‌سازی شده، دوسوکور و متقاطع استفاده کرد که در آن نوشیدنی‌ها با فاصله ۳ تا ۱۴ روز و با ترتیب تصادفی تجویز شدند. مطالعه شامل بزرگسالان ۱۸ تا ۵۰ سال در سه گروه بود: وزن نرمال، اضافه وزن یا دیابت نوع ۲. شرکت‌کنندگان بدون دیابت بر اساس شاخص توده بدنی (BMI) در گروه‌های وزن نرمال یا اضافه وزن طبقه‌بندی شدند.

گروه‌های وزن نرمال و اضافه وزن به ترتیب دارای مقادیر BMIبین ۱۸.۵ تا ۲۴.۹ و ۲۵.۰ تا ۲۹.۹ کیلوگرم بر متر مربع بودند. شرکت‌کنندگان دارای تشخیص قبلی دیابت نوع ۲ ، دارای هموگلوبین گلیکوزیله (HbA1c) زیر ۸ درصد و  BMIبین ۲۵.۰ تا ۳۴.۹ بودند، و از داروهای تزریقی کاهش دهنده قند خون یا داروهای  GLP-1استفاده نمی کردند.

هر نوشیدنی حاوی ۴۷۳ میلی‌لیتر آب بدون مواد اضافی، و یا حاوی ۳۰ گرم گلوکز، یا ۷۵.۶ میلی‌گرم معادل استویول، یا ترکیب این دو بود. محصول استویا از نوع EverSweet(مخلوط تخمیر شده با مخمر از rebaudiosidesهای  Dو M) بود و دوز مصرفی معادل ۲۵ درصد از میزان مصرف روزانه مجاز گلیکوزیدهای استویول بود.

نمونه خون قبل و تا ۱۸۰ دقیقه پس از مصرف برای اندازه‌گیری گلوکز، انسولین، GIP، GLP-1، گلوکاگون و  PYYجمع‌آوری شد. پژوهشگران تغییرات این زیست‌نشانگرها را در دوره آزمایشی سه ساعته، شامل پاسخ کلی و اوج افزایش نسبت به خط پایه، ارزیابی کردند. امتیازات مقیاس بصری آنالوگ (VAS) برای ارزیابی گرسنگی، سیری، میل به غذا و مصرف احتمالی ثبت شد و پس از آن یک وعده غذایی آزاد در دقیقه ۱۹۵ سرو گردید.

یافته‌های کلیدی مطالعه

１-   پاسخ‌های قند خون و هورمونی (بیومارکرها):

·    بدون تغییر در سطح قند و انسولین: مصرف استویا (چه به تنهایی و چه همراه با گلوکز) هیچ تأثیر معناداری بر میزان قند خون، انسولین و هورمون‌های اصلی بدن نداشت. 

·    عدم تغییر در هورمون‌های تنظیم‌کننده: سطح هورمون‌های مهمی مثل GIP، GLP-1(که در مدیریت دیابت نقش دارند)، گلوکاگون و  PYYتحت تأثیر استویا قرار نگرفت.

２-   پاسخ‌های مربوط به اشتها و میل به غذا:

·    تأثیر ناچیز بر گرسنگی و سیری: در افراد با وزن نرمال و دیابتی‌ها، استویا تغییری در میزان گرسنگی، احساس سیری یا میل به خوردن ایجاد نکرد.

·    یک یافته مرزی در افراد دارای اضافه وزن مشاهده شد: در گروه افراد دارای اضافه وزن، تنها یک مشاهده‌ی بسیار جزئی (در مرز آماری) دیده شد که نشان می‌داد احتمالاً پس از مصرف ترکیب «گلوکز + استویا»، احساس سیری کمی بیشتر از مصرف «گلوکز به تنهایی» است، اما این مورد قطعیت علمی ندارد.

３-   میزان کالری دریافتی (میزان غذا خوردن):

·    عدم تغییر در حجم وعده بعدی: مصرف استویا باعث نشد که افراد در وعده‌ی غذایی بعدی (ناهار) بیشتر یا کمتر از حد معمول غذا بخورند.

·    ثبات کالری: میزان کالری دریافتی در تمامی گروه‌ها تقریباً یکسان بود و استویا نتوانست الگوی مصرف کالری را تغییر دهد.

نتیجه‌گیری

بر اساس این مطالعه، استویا باعث ایجاد یک «تکانه‌ی هورمونی» (مانند زمانی که شکر مصرف می‌کنیم) نمی‌شود. مصرف کوتاه‌مدت استویا، نه قند خون را تغییر می‌دهد، نه هورمون‌های اشتها را مختل می‌کند و نه باعث می‌شود فرد در وعده‌ی بعدی بیشتر یا کمتر غذا بخورد.

در حقیقت مصرف کوتاه مدت استویا به شکل نوشیدنی، پاسخ‌های انسولین، گلوکاگون، GIP،  GLP-1یا PYY را در شرکت‌کنندگان با وزن نرمال، اضافه وزن یا دیابت نوع ۲ تغییر نداد. افزودن استویا به گلوکز نیز پاسخ‌های هورمونی را در مقایسه با گلوکز به تنهایی، به‌طور قابل توجهی تغییر نداد. امتیازات اشتها و دریافت انرژی در وعده غذایی نیز عموماً بدون تغییر بود. یافته‌ها نشان می‌دهند که قرارگیری کوتاه مدت در معرض استویا، تحت شرایط این مطالعه، تغییرات آماری قابل تشخیصی در پاسخ‌های مرتبط با گلوکز و اشتها ایجاد نکرد. با توجه به اینکه این مطالعه فقط پاسخ‌های کوتاه مدت را بررسی کرده است، انجام مطالعات طولانی‌مدت‌تر در جمعیت‌های متنوع‌تر ضروری است.

نکته مهم: این مطالعه توسط شرکت  Cargillتامین مالی شده است که مرکز تحقیق و توسعه آن محصولات مورد استفاده در آزمایش را تولید کرده است.

منبع:

https://www.news-medical.net/news/20260908/Stevia-tastes-sweet-but-does-your-body-react-as-if-sugar-is-coming.aspx