۲۹ اکتبر ۲۰۲۶ – در یک مرور روایتی که اخیراً در نشریه British Journal of Nutritionمنتشر شده است، محققان کانادایی شواهد موجود درباره متابولیسم کاروتنوئیدها، فراهمی زیستی و نقش بالقوه میکروگرین‌های خانواده کلم‌سانان (Brassicaceae) در پیشگیری و مدیریت چاقی و دیابت نوع ۲ را ترکیب و تحلیل کردند. نویسندگان با جستجو در چهار پایگاه داده پژوهشی تا مارس ۲۰۲۶، به دلیل تفاوت در مداخلات و پیامدهای مطالعات مختلف، از روش ترکیب روایتی استفاده کردند.

پیشینه

کاروتنوئیدها رنگدانه‌های غذایی هستند که به میوه‌ها و سبزیجات رنگ می‌بخشند و در چندین فرآیند فیزیولوژیک نقش دارند. مطالعات جمعیت‌شناختی، سطوح بالاتر کاروتنوئید در رژیم غذایی یا گردش خون را با شاخص‌های پایین‌تر چاقی، دور کمر و سندرم متابولیک مرتبط دانسته‌اند. با این حال، اثرات سلامتی آن‌ها به نوع، دوز، ماتریس غذایی و مواد مغذی همراه بستگی دارد. میکروگرین‌های خانواده کلم‌سانان حاوی کاروتنوئیدها و سایر مواد زیست‌فعال هستند.

کاروتنوئیدها و سلامت متابولیک

کاروتنوئیدها شامل کاروتنوئیدهای پیش ساز ‌ویتامین A(مانند بتاکاروتن، آلفاکاروتن و بتاکریگزانتین) و کاروتنوئیدهای غیرپیش ساز ‌ویتامین A(مانند لوتئین، زآگزانتین و لیکوپن) هستند. کاروتنوئیدها ممکن است بر حساسیت به انسولین، متابولیسم لیپید، ایجاد بافت چربی و سیگنال‌دهی التهابی تأثیر بگذارند. مکانیسم‌های پیشنهادی آن‌ها شامل مسیرهای سلولی مرتبط با متابولیسم انرژی (AMPK)، دفاع آنتی‌اکسیدانی (Nrf2) و التهاب (NF-κB) است. این اثرات ممکن است بسته به جذب روده‌ای، متابولیسم، رژیم غذایی و فیزیولوژی فردی متفاوت باشد.

جذب و فراهمی زیستی

جذب کاروتنوئیدها شامل مراحل مختلفی است، از جمله رهاسازی آن‌ها از ماتریس‌های غذایی طی هضم. آن‌ها در حین هضم، در میکسل‌های مخلوط حاوی نمک‌های صفراوی و لیپیدهای رژیم غذایی ادغام می‌شوند و سپس جذب روده‌ای می‌شوند. پروتئین‌های ناقل، از جمله SR-BI،  CD36و  NPC1L1در این فرآیند مشارکت دارند. آنزیم  BCO1نیز کاروتنوئیدهای پیش ساز ‌ویتامین  Aرا به رتینال تبدیل می‌کند که می‌تواند سپس به رتینول (ویتامین A) تبدیل شود.

فراهمی زیستی بسته به ساختار کاروتنوئید، فرآوری مواد غذایی، میزان چربی رژیم غذایی، ژنتیک، سن، وضعیت سلامت و تداخل با سایر اجزای رژیم غذایی تغییر می‌کند. پخت و فرآوری مکانیکی می‌تواند رهاسازی کاروتنوئیدها از بافت‌های گیاهی را بهبود بخشد، در حالی که چربی‌های رژیم غذایی تشکیل میکسل و جذب را تسهیل می‌کنند. به همین دلیل، غلظت کاروتنوئید در یک ماده غذایی لزوماً نشان‌دهنده میزان جذب و استفاده بدن از آن نیست.

شواهد حاصل از مواد غذایی غنی از کاروتنوئید

مطالعات تجربی نشان می‌دهند که کاروتنوئیدها می‌توانند بر تجمع لیپید و تنظیم گلوکز تأثیر بگذارند. در مدل‌های حیوانی، بتاکاروتن مشتق شده از کدو تنبل و سیب‌زمینی شیرین باعث کاهش سطح تری‌اسیل‌گلیسرید شد. فاکسوکسانتین در موش‌های چاق و دیابتی، تجمع لیپید در کبد را کاهش داد اما سطح کلسترول  HDLو غیر HDLخون را افزایش داد؛ در حالی که آستاکسانتین تجمع لیپید در عضلات اسکلتی موش‌های مقاوم به انسولین را کاهش داد.

در مداخلات انسانی، نتایج متناقض است؛ برای مثال، مصرف آب هویج در نجات یافتگان از سرطان سینه که دارای اضافه وزن بودند، تغییر معناداری در اکثر شاخص‌های استرس اکسیداتیو یا التهابی ایجاد نکرد، اما پروستاگلاندین E2 را کاهش داد. همچنین مکمل لیکوپن در افراد مبتلا به چاقی، بهبود ملموسی در شاخص‌های التهابی یا اکسیداتیو ایجاد نکرد. با این حال، مصرف آب گوجه‌فرنگی غنی از لیکوپن در افراد مبتلا به دیابت نوع ۲، باعث افزایش سطح لیکوپن در خون و افزایش مقاومت ذرات  LDLدر برابر اکسیداسیون شد. همچنین مصرف بیومس موز سبز[1] نیز برخی شاخص‌های گلوکز و HbA1c را بهبود بخشید که احتمالاً به دلیل وجود نشاسته مقاوم و سایر مواد مغذی بوده است.

پتانسیل تغذیه‌ای میکروگرین‌های کلم‌سانان

میکروگرین‌های خانواده کلم‌سانان (شامل کلم بروکلی، کلم برگ، خردل، کلم پیچ، تربچه و گل‌کلم) منابع غنی از کاروتنوئیدها و ترکیبات زیست‌فعال هستند. محتوای کاروتنوئید آن‌ها بسته به گونه و شرایط کشت متفاوت است. این میکروگرین‌ها همچنین حاوی گلوکوزینولات‌ها، پلی‌فنول‌ها و ایزوتیوسیانات‌ها (مانند سولفورافان) هستند. بافت‌های جوان و نرم آن‌ها ممکن است در مقایسه با سبزیجات بالغ، رهاسازی کاروتنوئیدها را در حین هضم تسهیل کنند، هرچند اثبات میزان جذب یا مزایای متابولیک آن در انسان هنوز قطعی نیست.

شواهد حاصل از جوانه‌های کلم بروکلی و میکروگرین‌ها

مطالعات بالینی روی جوانه‌های کلم بروکلی، بهبود شاخص‌های متابولیک را گزارش کرده‌اند. در سه مطالعه مرتبط با ۸۱ شرکت‌کننده مبتلا به دیابت نوع ۲، مصرف روزانه ۵ تا ۱۰ گرم پودر جوانه‌های بروکلی به مدت چهار هفته، منجر به کاهش انسولین سرم، مقاومت به انسولین (بر اساس شاخص HOMA-IR)، شاخص‌های استرس اکسیداتیو و مارکرهای التهابی شد.

در مطالعه‌ای روی ۴۰ بزرگسال سالم با اضافه وزن، مصرف روزانه ۳۰ گرم جوانه‌های تازه بروکلی به مدت ۱۰ هفته، باعث کاهش اینترلوکین-۶ (IL-6) و پروتئین واکنش‌گر سی (CRP)شد. همچنین در مطالعه‌ای روی ۵۲ مرد مبتلا به کبد چرب، مکمل‌یاری با جوانه‌های بروکلی با کاهش آنزیم‌های کبدی و مارکر آسیب اکسیداتیو  DNAهمراه بود. مطالعات حیوانی نیز کاهش وزن، کاهش توده بافت چربی و بهبود تحمل گلوکز را گزارش کرده‌اند، اما جداسازی اثر کاروتنوئیدها از سایر ترکیبات میکروگرین‌ها در این مدل‌ها دشوار است.

مکانیسم‌ها و محدودیت‌های پژوهشی

فعال‌سازی AMPK می‌تواند اکسیداسیون اسیدهای چرب را تقویت کند، در حالی که سیگنال‌دهی Nrf2 از فعالیت آنزیم‌های آنتی‌اکسیدانی حمایت می‌کند. همچنین سرکوب سیگنال‌دهی  NF-κBمی‌تواند سایتوکاین‌های پیش‌التهابی مانند  TNF-αو IL-6 را کاهش دهد. با این حال، شواهد به دلیل حجم کم نمونه‌های بالینی، دوره‌های کوتاه مداخله، جمعیت‌های ناهمگون و تفاوت بین مدل‌های حیوانی و انسان، محدود است.

نتیجه‌گیری

نویسندگان نتیجه گیری کردند که کاروتنوئیدها و میکروگرین‌های کلم‌سانان ممکن است از طریق مکانیسم‌های آنتی‌اکسیدانی، ضدالتهابی و افزایش حساسیت به انسولین، از سلامت متابولیک حمایت کنند. جوانه‌های بروکلی در کارآزمایی‌های انسانی کوچک با بهبود شاخص‌های متابولیک و التهابی مرتبط بوده‌اند، اما عدم قطعیت در نتایج انسانی و دشواری در جداسازی اثرات اختصاصی کاروتنوئیدها، مانع از نتیجه‌گیری قطعی می‌شود. همچنین هنوز ثابت نشده است که این تغییرات در شاخص‌ها، از بروز چاقی یا دیابت پیشگیری کرده یا پیامدهای بالینی بلندمدت را بهبود می‌بخشند.

نویسندگان خواستار انجام کارآزمایی‌های تصادفی‌سازی شده (RCT) بزرگتر و طولانی‌تر، مداخلات تغذیه‌ای استاندارد و بررسی‌های مکانیسمی برای روشن شدن میزان فراهمی زیستی، رابطه دوز-پاسخ و تداخلات بین ترکیبات هستند. این شواهد برای تدوین توصیه‌های تغذیه‌ای قابل اعتماد جهت مدیریت چاقی و دیابت ضروری است.

منبع:

https://www.news-medical.net/news/20261029/Can-broccoli-sprouts-help-with-insulin-resistance-New-review-offers-clues.aspx